Làm điều đúng hay làm điều lợi?
Có một thời điểm rất đặc biệt trong quá trình trưởng thành của mỗi đứa trẻ. Đó là lúc các em bắt đầu tự hỏi một câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng lại vô cùng sâu sắc: “Việc mình làm có đúng không?”
Khi còn nhỏ, trẻ thường làm điều đúng vì những lý do rất quen thuộc: vì bố mẹ dặn như vậy, vì thầy cô yêu cầu, hoặc đơn giản là vì sợ bị phạt. Nhưng khi các em lớn hơn một chút – thường vào khoảng 11–12 tuổi – cách suy nghĩ bắt đầu thay đổi. Lúc này, các em không chỉ làm theo quy định nữa, mà bắt đầu tự đặt câu hỏi về đúng – sai, tốt – xấu, công bằng – không công bằng. Đó chính là giai đoạn la bàn đạo đức của một con người bắt đầu hình thành.
Đạo đức là gì?
Đạo đức không chỉ là việc ghi nhớ một danh sách những điều nên làm và không nên làm. Đạo đức thực chất là một quá trình suy nghĩ và đối thoại với chính mình.
Chúng ta tự hỏi:
Việc mình làm có đúng không?
Nếu nó sai, thì nó sai theo tiêu chuẩn nào?
Việc đó có gây hại cho ai không?
Mình đang hành động vì tử tế hay vì ích kỷ?
Trong nhiều trường hợp, đúng và sai không hề rõ ràng. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là không bao giờ sai, mà là luôn có ý thức suy ngẫm về hành động của mình. Khi chúng ta bắt đầu đặt câu hỏi như vậy, chúng ta đang bước vào một cuộc đối thoại nội tâm — nơi mỗi người dần tìm ra hệ giá trị mà mình muốn sống theo.
La bàn đạo đức đầu tiên đến từ gia đình
Khi trẻ bắt đầu hình thành suy nghĩ về đúng – sai, điều đầu tiên các em quan sát chính là cách hành xử của cha mẹ và người lớn xung quanh.
Nếu cha mẹ nói rằng chúng ta nên giúp đỡ người khác khi họ gặp khó khăn, nhưng khi bạn bè hay người thân cần giúp đỡ thì lại quay lưng bỏ đi, trẻ sẽ nhận ra sự mâu thuẫn đó. Vì vậy, trong giáo dục đạo đức, tấm gương của người lớn luôn mạnh mẽ hơn lời nói.
Những hành động nhỏ trong đời sống hàng ngày — cách chúng ta đối xử với người khác, cách chúng ta giữ lời hứa, cách chúng ta xử lý những tình huống khó khăn — chính là những bài học đạo đức đầu tiên mà trẻ em tiếp nhận.
Một câu hỏi lớn đặt ra: làm điều đúng hay điều có lợi?
Khi lớn lên, mỗi người có lúc sẽ gặp những tình huống khó khăn, nơi phải lựa chọn giữa hai điều:
Điều đúng và điều có lợi.
Ví dụ:
Một cơ hội mang lại tiền bạc nhưng không hoàn toàn minh bạch
Một lời nói dối giúp chúng ta tránh rắc rối
Một hành động có lợi cho mình nhưng lại gây bất lợi cho người khác
Trong những tình huống như vậy, có lợi không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với đúng. Và đây chính là lúc la bàn đạo đức của mỗi người thực sự được thử thách. Làm điều đúng hay điều mang lại lợi ích trước mắt cho bản thân?
Làm điều đúng có thật sự thiệt thòi?
Một câu hỏi mà chúng ta có thể đặt ra là:“Nếu con làm điều đúng mà con bị thiệt thòi thì sao?”
Đúng là trong một số trường hợp, làm điều đúng có thể khiến chúng ta mất đi một lợi ích trước mắt — chẳng hạn như tiền bạc, cơ hội, hay sự thuận lợi.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, làm điều đúng thường mang lại những giá trị lâu dài.
1.Danh tiếng và sự tin cậy
Một người trung thực và có nguyên tắc sẽ được người khác tin tưởng. Trong xã hội, sự tin cậy là một tài sản vô cùng quý giá.
2. Sự bình yên trong tâm trí
Khi lựa chọn điều đúng, con người thường cảm thấy thanh thản và tự hào về bản thân. Đó là cảm giác biết rằng mình đã không vượt qua ranh giới giữa đúng và sai.
3. Những cơ hội trong tương lai
Người đáng tin cậy thường được người khác trao cơ hội, hợp tác và giúp đỡ. Vì vậy, việc từ chối một lợi ích sai trái hôm nay đôi khi lại mở ra những cơ hội lớn hơn trong tương lai.
Những giá trị hình thành từ việc làm điều đúng là gì?
Khi một người cố gắng sống theo điều đúng, họ dần hình thành những phẩm chất quan trọng:
Trung thực – nói và làm điều đúng
Bao dung – chấp nhận sự khác biệt của người khác
Kiên định – không thay đổi nguyên tắc theo hoàn cảnh
Dũng cảm – dám làm điều đúng ngay cả khi khó khăn
Nhân hậu – biết quan tâm và nghĩ đến người khác
Đây cũng chính là những phầm chất nền tảng của một công dân toàn cầu có trách nhiệm và đáng tin cậy.
Nguyên tắc – tài sản không thể mất
Tiền bạc có thể mất đi. Địa vị có thể thay đổi. Tài sản có thể biến mất theo thời gian. Nhưng những nguyên tắc đạo đức mà chúng ta lựa chọn sống theo là thứ ở lại lâu nhất. Sống một cách có nguyên tắc, sống đúng với những giá trị mà mình tin tưởng là một cuộc đời đáng sống.
Khi la bàn đạo đức đã bắt đầu hình thành, một thử thách mới sẽ xuất hiện: liệu chúng ta có đủ vững vàng để đi theo hướng mà la bàn chỉ ra hay không? Bởi vì biết điều đúng là một chuyện, nhưng kiên định làm điều đúng, đặc biệt khi điều đó không mang lại lợi ích trước mắt hoặc khi số đông đang chọn con đường dễ dàng hơn, lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Trong bài viết tiếp theo của series Công dân Toàn cầu, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một phẩm chất rất quan trọng giúp con người giữ vững la bàn đạo đức của mình: sự kiên định — khả năng đứng vững trước áp lực, trước cám dỗ, và trước những lựa chọn khó khăn của cuộc sống.
Comments